VLADIMIR NABOKOV. Biografia.

Biografia -- Chronologia -- Bibliografia -- Nabokov po polsku -- Filmy -- Linki -- Księga gości -- Strona główna

Vladimir Vladimirovich Nabokov 1899-1977
Владимир Владимирович Набоков 1899-1977

"Bezsporne jest, że stał się za życia najważniejszym z pisarzy amerykańskich. Takich rekordów jeszcze kilka trzeba mu przypisać. Choćby jego dominującą rolę w odnowieniu powieści jako gatunku przed nim już na pozór wyczerpanego. Choćby ogrom jego dorobku. Choćby to, że właściwie nie ma w nim pozycji słabej. Choćby rozmaitość uprawianych gatunków: co prawda głównie powieść, ale obok niej opowiadania, poezje i problemy szachowe, dramat, prace literaturoznawcze i entomologiczne, wspomnienia i przekłady. Uważa się go bez ogródek za najświetniejszego stylistę języka angielskiego swych czasów."

Robert Stiller

Vladimir Vladimirovich Nabokov (Władimir Władimirowicz Nabokow) urodził się 22 kwietnia 1899 roku w arystokratycznej rodzinie, w Petersburgu.

Rodzice Vladimira Nabokova,
Batowo, ok. 1900

Jego ojcem był Władimir Dmitriewicz Nabokow (znany prawnik i polityk liberalny) a matką Elena Iwanowna Rukawisznikow. Dzieciństwo spędził głównie w Petersburgu i Wyrze, rodzinnej posiadłości na południe od miasta. Był dzieckiem trójjęzycznym, pisać i czytać nauczył się najpierw po angielsku i francusku, dopiero później po rosyjsku, kiedy jego ojciec zatrudnił nauczyciela dla niego i jego młodszego brata, Siergieja ("Przechodzimy więc do lata 1905 roku: matka jest z trojgiem dzieci w petersburskim majątku; ojca zatrzymują w stolicy sprawy polityczne. Podczas jednego ze swoich krótkich pobytów u nas, w Wyrze, zauważył, że obaj z bratem czytamy i piszemy po angielsku, nie znamy jednak rosyjskiego alfabetu (pamiętam, że nie potrafiłem przeczytać po rosyjsku niczego prócz takich słów jak kakao). Postanowiono zatem, że wiejski nauczyciel będzie przychodził co dzień, żeby dawać nam lekcje i prowadzić na spacery.", V.N. Tamte brzegi). Vladimir Nabokov przejął od ojca pasję do motyli, już w wieku kilku lat zaczął je łapać i kolekcjonować. Owa pasja przenikała całe jego życie, łącznie z pisarstwem ("Wśród mnóstwa ludzkich uczuć - nie pozwalającej zasnąć nadziei, cudownego jej spełnienia, choć w cieniu leży śnieg, niepokojów próżności i uciszenia osiągniętego celu - pół wieku moich przygód z motylami, zarówno podczas łowów, jak w laboratoriach, umieszczam na honorowym miejscu.", V.N. Tamte brzegi). Był dzieckiem bardzo aktywnym, jeździł na rowerze, grał w tenisa i piłkę nożną.

Vladimir Nabokov z ojcem, 1906

W roku 1911 V.N. zaczął naukę w szkole Teniszewa, w Petersburgu. Była to szkoła elitarna, ale Nabokov czuł się tam wyobcowany. (To na przykład, że wożono go codziennie rodzinnym Rolls-Roycem, nie zjednywało mu sympatii.) W Tamtych brzegach pisze: "Oskarżano mnie o niechęć do "zżycia się ze środowiskiem", o przesadne popisywanie się francuskimi i angielskimi powiedzonkami (które trafiały do moich rosyjskich wypracowań tylko dlatego, że mi się wprost same nasuwały), o kategoryczną odmowę korzystania z ohydnie wilgotnego ręcznika i wspólnego, różowego mydła w umywalni, o to, że brzydziłem się dotykanego przez wiele rąk sitkowego chleba i herbaty, jakiej pijać nie zwykłem, o to, że w bójkach biłem po angielsku knykciami(...). Szczególną przyczyną irytacji było również to, że szofer w "liberii" przywozi "paniczyka" samochodem, podczas gdy większość przyzwoitych teniszewców jeździ tramwajem. Największe oburzenie budziłem tym, że juz wówczas czułem nieprzeparty wstręt do wszelkich ugrupowań, związków, zjednoczeń i towarzystw."
W 1916 roku wujek Ruka (Wasilij Iwanowicz Rukawisznikow - brat matki V.N.) przekazał Nabokovowi 2 miliony dolarów i posiadłość Rożdiestwieno. Dzięki tym pieniądzom V.N. wydał pierwszy tomik poezji (500 egz.), reszty otrzymanego majątku nie zdążył wykorzystać.

Vladimir Nabokov (I z lewej ) z rodzeństwem,
Jałta, listopad 1918

W 1917 roku rodzina Nabokovów (z wyjątkiem ojca) wyjechała z Petersburga na Krym, w pobliże Jałty. Ojciec V.N. objął stanowisko w rządzie tymczasowym, został aresztowany a następnie dołączył do bliskich. Nabokovowie spędzili na Krymie półtora roku. W tym czasie V.N. schwytał 77 gatunków motyli i ponad 100 gatunków ciem, co później stało się podstawą jego pierwszej publikacji w angielskim czasopiśmie The Entomologist w 1923 roku.
W roku 1919 rodzina wyjechała do Anglii. Vladimir i Siergiej rozpoczęli studia w Cambridge ("Miałem poczucie, że Cambridge i wszelkie jego słynne osobliwości - majestatyczne wiązy, kolorowe szyby, kurantowe zegary na wieżach, arkady, szaroróżowe mury pokryte pikowymi asami bluszczu - nie mają same przez się żadnego znaczenia,istniejąc wyłącznie po to, ażeby ujmować w ramy i wspierać moją nieznośną nostalgię.", V.N. Tamte brzegi) V.N. początkowo studiował ichtiologię, ale wkrótce zmienił kierunek na romanistykę i rusycystykę, które nie sprawiały mu problemów. Pisał wiersze po angielsku i przetłumaczył Alicję w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Warto zauważyć, że elementy gry w szachy i w karty, mała dziewczynka w niezwykłej sytuacji odegrają w twórczości Nabokova dużą rolę.

Vera i Dmitri - paszport nansenowski,
kwiecień 1940

Tymczasem rodzina Nabokova osiedliła się w Berlinie, gdzie Władimir Dmitriewicz został wydawcą emigracyjnej gazety Rul. Zginął w 1922 podczas zamachu na polityka P. Miliukowa. Po jego śmierci Elena Nabokov przeniosła się do Pragi, gdzie zaproponowano jej rentę państwową i mieszkała tam aż do śmierci w roku 1939.
V.N. ukończył Cambridge w 1923 roku i przeprowadził się do Berlina. Publikował poezje i opowiadania pod pseudonimem Vl. Sirin, ale utrzymywał się z różnych innych zajęć, jak udzielanie lekcji tenisa, korepetycje z języka angielskiego, układanie problemów szachowych i krzyżówek (był ich twórcą). Nigdy nie nauczył się języka niemieckiego (znał go jedynie w stopniu podstawowym). W Tamtych brzegach pisze: "Moi amerykańscy przyjaciele najwyraźniej mi nie wierzą, kiedy opowiadam, że przez piętnaście lat życia w Niemczech nie zawarłem bliższej znajomości z żadnym Niemcem, nie przeczytałem żadnej niemieckiej gazety czy książki i nigdy nie odczuwałem najmniejszej niedogodności z powodu nieznajomości języka niemieckiego."
15 kwietnia 1925 roku V.N. ożenił się z Verą Słonim, również przebywającą na emigracji. Ich jedyny syn, Dmitri, przyszedł na świat 10 maja 1934 roku.
Od 1925 do 1938 roku Nabokov wydał kilka powieści po rosyjsku, zaczynając od Maszeńki a kończąc na Darze. Jego utwory znane były jedynie w rosyjskim środowisku emigracyjnym Berlina i Paryża, krytyka przyjmowała je dobrze, ale autor nie zdobył szerszej popularności.

Vladimir Nabokov z synem,
Lazurowe Wybrzeże, grudzień 1937

W roku 1937 Vera i V.N. wyjechali do Paryża z powodu nasilającego się nazizmu (Vera była Żydówką). W Paryżu Nabokov nadal pisał po rosyjsku, wydał kilka prac po francusku i napisał pierwszą powieść w języku angielskim Prawdziwe życie Sebastiana Knighta.
W 1940 Vera, V.N. i Dmitri wyjechali do Ameryki, uciekając przed niemiecką inwazją. V.N. zaczął pracować w Nowym Jorku, w Muzeum Historii Naturalnej, klasyfikując motyle, które również rysował. Latem 1941 roku wykładał na Uniwersytecie Stanford, później w Wellesley College - literaturę porównawczą i język rosyjski , następnie pracował na Harvardzie i Uniwersytecie Cornella jako profesor rosyjskiej i europejskiej literatury (1948-1958).
W latach 40-tych Nabokov współpracował z czasopismem New Yorker (jako entomolog), opracowywał wykłady i opublikował pracę na temat Gogola. Napisał również autobiografię Conclusive Evidence (opublikowana w 1951 r., później poprawiona i wydana pod tytułem: Speak, Memory). W 1945 roku Nabokovowie otrzymali obywatelstwo amerykańskie.

Vladimir Nabokov - lepidopterolog

W czasie letnich wakacji Nabokov nadal chwytał motyle, często w Rocky Mountains. To podczas tych podróży entomologicznych we wczesnych latach 50-tych zaczął pisać Lolitę, powieść, która rozsławiła jego nazwisko i na trwałe weszła do kultury masowej. Początkowo żaden wydawca amerykański nie chciał zgodzić się na publikację Lolity, książki mówiącej o związku ponad czterdziestoletniego mężczyzny z jego dwunastoletnią pasierbicą. Powieść wyszła we Francji w 1955 roku, wydana przez Olympia Press, wydawnictwo zajmujące się literaturą raczej "brukową" i wywołała skandal. W Ameryce została wydana dopiero w 1958 roku, rok później w Wielkiej Brytanii. Przez sześć miesięcy zajmowała pierwszą pozycję na listach bestsellerów (pokonana przez Doktora Żiwago Borysa Pasternaka). Jakkolwiek Nabokov mawiał, że to Lolita, nie on, zyskała sławę, zyski ze sprzedaży książki i praw do filmu pozwoliły mu w 1959 porzucić pracę na uniwersytecie i poświęcić się pisaniu.
W roku 1960 Vera i V.N. wyprowadzili się do Montreux w Szwajcarii. Nabokov mieszkał tam do końca życia. Pisał kolejne powieści, zajmował się tłumaczeniem swoich wcześniejszych książek (współpracował z synem, Dmitrim, często poprawiał i zmieniał rosyjskie wersje). Publikacja Glory (Podwig) w 1971 roku zakończyła proces przekładu dzieł Nabokova na angielski.

Vladimir Nabokov zmarł 2 lipca 1977 roku w Montreux, na chorobę płuc.